Nguyên nhân bị gout do đâu? 9 yếu tố làm tăng acid uric cần biết

Nguyên nhân bị gout không chỉ đến từ việc ăn nhiều thịt hay uống nhiều bia rượu. Bệnh hình thành khi acid uric tích tụ trong cơ thể, tạo tinh thể urat lắng đọng tại khớp và gây viêm. Tình trạng này có thể liên quan đến chức năng thận, di truyền, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và thói quen sinh hoạt.

Trong bài viết này, Japan Algae sẽ cùng bạn tìm hiểu những nguyên nhân phổ biến gây gout và các yếu tố làm tăng acid uric để chủ động kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Gout hình thành như thế nào?

Acid uric là sản phẩm được tạo ra khi cơ thể phân giải purin. Purin có sẵn trong tế bào cơ thể và cũng xuất hiện trong một số loại thực phẩm. Thông thường, acid uric hòa tan trong máu, được thận lọc và đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều hoặc đào thải không đủ, nồng độ acid uric trong máu có thể tăng cao.

Nếu tình trạng này kéo dài, acid uric có thể kết tinh thành các tinh thể urat hình kim. Khi tinh thể tích tụ trong hoặc xung quanh khớp, hệ miễn dịch tạo ra phản ứng viêm, dẫn đến đau, nóng, đỏ và sưng khớp dữ dội. Tuy nhiên, acid uric cao không đồng nghĩa chắc chắn mắc gout. Một số người có chỉ số acid uric cao nhưng không hình thành tinh thể hoặc không xuất hiện cơn viêm khớp.

Hai cơ chế chính dẫn đến bệnh gout

Cơ thể đào thải acid uric không hiệu quả

Đây là cơ chế phổ biến ở người bị gout. Thận và đường tiêu hóa không loại bỏ hết lượng acid uric được tạo ra mỗi ngày, khiến urat tích tụ dần trong máu.

Khả năng đào thải có thể bị ảnh hưởng bởi:

• Bệnh thận mạn tính.
• Suy giảm chức năng thận theo tuổi tác.
• Yếu tố di truyền liên quan đến vận chuyển urat.
• Mất nước kéo dài.
• Một số loại thuốc làm giảm thải acid uric.

Cơ thể sản xuất quá nhiều acid uric

Một số trường hợp gout xuất phát từ việc cơ thể tạo ra lượng acid uric lớn hơn bình thường. Tình trạng này có thể xảy ra khi:

• Ăn thường xuyên thực phẩm giàu purin động vật.
• Uống nhiều rượu bia hoặc đồ uống giàu fructose.
• Tế bào bị phá hủy hoặc thay mới nhanh.
• Mắc một số bệnh về máu, ung thư hoặc vảy nến nặng.
• Đang thực hiện một số phương pháp điều trị làm tăng phân hủy tế bào.

Hai cơ chế trên có thể xuất hiện đồng thời. Vì vậy, việc chỉ tập trung kiêng một vài món ăn thường không đủ để kiểm soát bệnh.

9 nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ bị gout

Thận giảm khả năng đào thải acid uric

Thận giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì nồng độ acid uric ổn định. Khi chức năng thận suy giảm, acid uric không được loại bỏ hiệu quả và có thể tích tụ trong máu.

Người mắc bệnh thận mạn, suy thận hoặc có tiền sử sỏi thận thường có nguy cơ tăng acid uric và gout cao hơn. Ngược lại, tinh thể urat cũng có thể tích tụ trong đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

Cơ thể tăng sản xuất acid uric

Acid uric có thể tăng khi cơ thể phân giải quá nhiều tế bào hoặc chuyển hóa lượng purin lớn trong thời gian ngắn. Một số bệnh lý gây tăng tốc độ thay mới tế bào như vảy nến nặng, bệnh lý huyết học và một số bệnh ung thư có thể làm acid uric tăng cao. Người đang hóa trị cũng cần được theo dõi chỉ số này theo hướng dẫn của bác sĩ.

Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình

Người có bố mẹ, anh chị em ruột mắc gout thường có nguy cơ cao hơn. Di truyền có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể sản xuất, vận chuyển và đào thải urat.

Tuy nhiên, có tiền sử gia đình không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Cân nặng, chế độ ăn, rượu bia, bệnh nền và thuốc sử dụng vẫn ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ thực tế.

Ăn thường xuyên thực phẩm giàu purin động vật

Một số thực phẩm có hàm lượng purin cao có thể làm tăng lượng acid uric được tạo ra, đặc biệt khi được ăn thường xuyên với khẩu phần lớn.

Những nhóm thường được nhắc đến gồm:

• Nội tạng động vật như gan, lòng, tim, cật.
• Thịt đỏ.
• Cá cơm, cá mòi, cá trích.
• Một số loại hải sản có vỏ.
• Nước hầm thịt đậm đặc.

Điểm quan trọng là purin không đồng nghĩa với chất đạm. Người bị gout không cần loại bỏ toàn bộ khỏi chế độ ăn. Các nghiên cứu quan sát cho thấy purin từ thịt và hải sản có mối liên hệ rõ hơn với gout, trong khi rau giàu purin không cho thấy mức nguy cơ tương tự. Vì vậy, không nên kiêng cực đoan nấm, rau xanh, các loại đậu và thực phẩm thực vật chỉ vì chúng có chứa purin.

Uống nhiều rượu bia

Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ gout theo nhiều cơ chế:

• Làm tăng sản xuất acid uric.
• Cản trở quá trình đào thải urat qua thận.
• Làm cơ thể mất nước.
• Thường đi kèm những bữa ăn nhiều thịt, nội tạng và hải sản.

Trong các loại đồ uống có cồn, bia thường được lưu ý nhiều vì vừa chứa cồn vừa có thành phần liên quan đến purin. Một lần uống nhiều rượu bia cũng có thể kích hoạt cơn gout ở người đã có tinh thể urat tích tụ.

Uống nhiều nước ngọt và đồ uống giàu fructose

Fructose được sử dụng phổ biến trong nước ngọt, trà đóng chai, nước tăng lực, siro và nhiều loại đồ uống chế biến sẵn. Quá trình chuyển hóa lượng fructose lớn có thể thúc đẩy cơ thể tạo acid uric. Vì vậy, uống nước ngọt thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ tăng acid uric và gout, ngay cả khi đồ uống không chứa purin.

Không cần loại bỏ trái cây nguyên quả một cách máy móc. Trái cây còn cung cấp chất xơ, nước và nhiều vi chất. Điều cần hạn chế trước tiên là nước ngọt, siro, nước ép đóng chai và sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung.

Thừa cân, béo phì và hội chứng chuyển hóa

Khi cơ thể có lượng mỡ dư thừa, lượng acid uric được sản xuất có thể tăng lên, trong khi thận gặp khó khăn hơn trong việc đào thải.

Gout cũng thường xuất hiện cùng các vấn đề chuyển hóa như:

• Mỡ bụng.
• Tăng huyết áp.
• Đường huyết cao.
• Kháng insulin.
• Rối loạn mỡ máu.
• Gan nhiễm mỡ chuyển hóa.

Đây là lý do kiểm soát cân nặng thường là một phần quan trọng trong quản lý gout lâu dài. Tuy nhiên, người bệnh nên giảm cân từ từ, tránh nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ giảm cân cấp tốc. Có thể tham khảo tháp dinh dưỡng cho người giảm cân để xây dựng khẩu phần cân bằng hơn.

Bệnh nền và một số loại thuốc

Một số bệnh lý có thể làm tăng nguy cơ gout, bao gồm:

• Bệnh thận mạn tính.
• Tăng huyết áp.
• Đái tháo đường.
• Suy tim.
• Hội chứng chuyển hóa.
• Một số bệnh gây tăng tốc độ phá hủy tế bào.

Ngoài ra, một số thuốc có thể làm tăng acid uric hoặc giảm khả năng đào thải, chẳng hạn:

• Thuốc lợi tiểu.
• Aspirin liều thấp.
• Niacin liều cao.
• Cyclosporine.
• Một số thuốc chống thải ghép.
• Một số thuốc điều trị lao hoặc ung thư.

Người đang sử dụng các thuốc trên không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi liều. Bác sĩ sẽ cân nhắc giữa lợi ích điều trị, nguy cơ gout và lựa chọn thay thế phù hợp.

Tuổi, giới tính và giai đoạn mãn kinh

Nam giới thường có nồng độ acid uric cao hơn nữ giới trong phần lớn giai đoạn trưởng thành. Vì vậy, gout thường gặp ở nam giới sớm hơn.

Ở phụ nữ, nguy cơ có thể tăng sau mãn kinh khi nồng độ urat dần tiến gần mức của nam giới. Tuổi càng cao, chức năng thận, bệnh nền và số lượng thuốc sử dụng cũng có thể làm nguy cơ tăng thêm.

Nguyên nhân gây gout và tác nhân kích hoạt cơn gout có giống nhau không?

Hai khái niệm này có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Nguyên nhân nền là tình trạng acid uric duy trì ở mức cao và tinh thể urat tích tụ trong khớp qua thời gian.

Tác nhân kích hoạt là yếu tố khiến phản ứng viêm bùng phát đột ngột tại khớp đã có tinh thể urat.

Những tác nhân thường gặp gồm:

• Uống nhiều rượu bia trong thời gian ngắn.
• Ăn một bữa quá lớn.
• Mất nước.
• Sốt hoặc mắc bệnh cấp tính.
• Chấn thương tại khớp.
• Phẫu thuật.
• Nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh.
• Sử dụng hoặc thay đổi một số loại thuốc.

Các tác nhân này có thể làm xuất hiện cơn đau, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân ban đầu khiến người bệnh hình thành gout.

Vì sao có người ăn uống lành mạnh vẫn bị gout?

Chế độ ăn chỉ là một phần của nguy cơ. Một người vẫn có thể mắc gout dù ít uống bia rượu và không thường xuyên ăn nội tạng nếu có:

• Khả năng đào thải urat kém do di truyền.
• Bệnh thận.
• Tiền sử gia đình mắc gout.
• Đang dùng thuốc làm tăng acid uric.
• Bệnh lý chuyển hóa.
• Tuổi cao hoặc đã mãn kinh.

Ngược lại, một người ăn nhiều thịt và uống bia chưa chắc xuất hiện gout ngay nếu cơ thể vẫn đào thải acid uric hiệu quả. Tuy nhiên, thói quen này có thể làm nguy cơ tăng dần theo thời giam. Người đọc có thể tham khảo ngay thực đơn cho người bị Gout được Japan Algae xây dựng tối ưu. 

Những hiểu lầm thường gặp về nguyên nhân bị gout

Gout chỉ là bệnh của người ăn nhiều thịt

Không chính xác. Thịt đỏ và nội tạng là yếu tố nguy cơ, nhưng bệnh còn liên quan đến thận, di truyền, thuốc, cân nặng và nhiều bệnh nền.

Chỉ người lớn tuổi mới mắc gout

Gout phổ biến hơn khi tuổi tăng, nhưng người trẻ vẫn có thể mắc bệnh, nhất là khi có béo phì, bệnh thận, tiền sử gia đình hoặc thường xuyên uống rượu bia và nước ngọt.

Ăn nhiều rau, đậu hoặc nấm chắc chắn gây gout

Bằng chứng hiện có không cho thấy rau giàu purin làm tăng nguy cơ gout giống như purin từ thịt và hải sản. Kiêng toàn bộ thực phẩm thực vật có thể khiến khẩu phần thiếu chất xơ và mất cân đối.

Acid uric cao chắc chắn phải uống thuốc

Không phải mọi trường hợp tăng acid uric không triệu chứng đều được điều trị giống nhau. Quyết định dùng thuốc còn phụ thuộc vào tiền sử cơn gout, hạt tophi, chức năng thận, sỏi thận và nguy cơ biến chứng.

Người bệnh nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự mua thuốc hạ acid uric.

Làm gì khi nghi ngờ mình bị gout?

Người bệnh nên đi khám khi xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện:

• Khớp đau dữ dội và đột ngột.
• Khớp sưng, nóng, đỏ.
• Đau nhiều tại ngón chân cái, cổ chân hoặc đầu gối.
• Cơn đau thường xuất hiện vào ban đêm.
• Đã từng có cơn đau tương tự và tái phát.
• Xuất hiện cục cứng quanh khớp, vành tai hoặc gân gót.

Bác sĩ có thể kết hợp thăm khám, xét nghiệm acid uric, siêu âm, chụp hình ảnh hoặc kiểm tra dịch khớp để xác định nguyên nhân. Chỉ số acid uric đơn lẻ chưa đủ để khẳng định hoặc loại trừ hoàn toàn bệnh gout.

Trường hợp khớp sưng nóng kèm sốt, rét run hoặc mệt nhiều cần được kiểm tra sớm vì viêm khớp nhiễm khuẩn có thể có biểu hiện tương tự và cần xử lý khẩn cấp.

Cách giảm các yếu tố nguy cơ gây gout

Một số nguyên nhân như tuổi, giới tính và di truyền không thể thay đổi. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể kiểm soát nhiều yếu tố khác bằng cách:

• Hạn chế bia rượu, đặc biệt trong những bữa ăn kéo dài.
• Giảm nước ngọt và đồ uống chứa nhiều đường bổ sung.
• Không ăn nội tạng động vật thường xuyên.
• Điều chỉnh khẩu phần thịt đỏ và hải sản.
• Uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Giảm cân từ từ, tránh nhịn ăn cực đoan.
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
• Khám định kỳ nếu có bệnh thận hoặc tiền sử gia đình mắc gout.
• Không tự ý ngừng thuốc đang được bác sĩ kê đơn.

Thay đổi lối sống có thể hỗ trợ giảm nguy cơ tái phát nhưng không thay thế thuốc hạ acid uric khi người bệnh đã có chỉ định điều trị.

Kết luận

Nguyên nhân bị gout cốt lõi là sự tích tụ urat trong cơ thể và hình thành tinh thể tại khớp. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ việc thận đào thải acid uric kém, cơ thể sản xuất quá nhiều acid uric hoặc sự kết hợp của di truyền, chế độ ăn, rượu bia, béo phì, bệnh nền và thuốc sử dụng.

Điểm quan trọng là không quy toàn bộ nguyên nhân cho một món ăn và cũng không nên tự điều trị dựa trên chỉ số acid uric đơn lẻ. Người có cơn đau khớp bất thường cần được chẩn đoán chính xác, kiểm soát bệnh nền và xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Japan Algae khuyến khích người tiêu dùng tiếp cận các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng một cách có hiểu biết. [Tảo xoắn Spirulina](https://japanalgae.vn/spirulina-la-gi/) và các thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ đóng vai trò bổ sung, không có tác dụng thay thế thuốc hoặc phác đồ điều trị gout của bác sĩ. Trước khi sử dụng tảo xoắn Japan Algae, người có gout hoặc bệnh thận nên đọc kỹ tảo xoắn có tác dụng gì, cách sử dụng tảo xoắn và các tác dụng phụ của tảo xoắn Nhật Bản, đồng thời hỏi bác sĩ nếu đang điều trị bệnh.