Người hay chóng mặt thiếu chất gì? 5 nhóm cần lưu ý

Người hay chóng mặt thiếu chất gì? Tình trạng này có thể liên quan đến thiếu sắt, vitamin B12, folate, mất nước hoặc ăn uống thiếu năng lượng. Tuy nhiên, chóng mặt cũng có thể xuất phát từ huyết áp, tai trong, rối loạn tiền đình hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự bổ sung vitamin hay khoáng chất. Japan Algae sẽ giúp bạn nhận biết những thiếu hụt dinh dưỡng thường gặp, dấu hiệu đi kèm và cách bổ sung phù hợp hơn.

Chóng mặt không phải lúc nào cũng do thiếu chất

“Chóng mặt” được dùng để mô tả nhiều cảm giác khác nhau. Có người cảm thấy lâng lâng, sắp ngất; có người mất thăng bằng; cũng có người thấy bản thân hoặc không gian xung quanh quay tròn.

Trong y khoa, cảm giác quay tròn thường được gọi là chóng mặt kiểu xoay hay vertigo. Tình trạng này thường liên quan đến hệ thống tiền đình và tai trong hơn là thiếu vitamin, khoáng chất.

Có thể phân biệt sơ bộ như sau:

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là “thiếu chất gì” mà còn là chóng mặt xuất hiện lúc nào, kéo dài bao lâu và đi kèm triệu chứng nào.

Người hay chóng mặt thiếu chất gì?

Thiếu sắt

Thiếu sắt là một trong những thiếu hụt dinh dưỡng cần được nghĩ đến đầu tiên khi chóng mặt đi kèm mệt mỏi, da nhợt, giảm khả năng tập trung hoặc khó thở khi vận động.

Cơ thể cần sắt để tạo hemoglobin – protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy. Khi lượng sắt dự trữ giảm kéo dài, cơ thể có thể phát triển thiếu máu thiếu sắt, dẫn đến mệt mỏi, đau đầu, khó thở và chóng mặt. Thiếu sắt không phải nguyên nhân duy nhất gây thiếu máu. Người bị thiếu máu còn có thể liên quan đến thiếu vitamin B12, folate, bệnh mạn tính, mất máu hoặc rối loạn huyết học.

Thiếu vitamin B12

Vitamin B12 cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu và duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Thiếu vitamin B12 có thể gây thiếu máu hồng cầu to, mệt mỏi, hồi hộp và cảm giác lâng lâng hoặc chóng mặt. Các biểu hiện thần kinh do thiếu vitamin B12 có thể xuất hiện ngay cả khi người bệnh chưa có thiếu máu rõ ràng. Việc nhận biết và xử lý sớm giúp hạn chế nguy cơ tổn thương thần kinh kéo dài.

Ai dễ thiếu vitamin B12?

Nguy cơ cao hơn ở:

• Người ăn chay thuần nếu không dùng thực phẩm tăng cường B12.
• Người cao tuổi.
• Người đã phẫu thuật dạ dày hoặc ruột.
• Người bị viêm dạ dày tự miễn hoặc thiếu yếu tố nội tại.
• Người mắc bệnh gây kém hấp thu.
• Người sử dụng metformin hoặc thuốc ức chế acid dạ dày kéo dài.
• Người có chế độ ăn rất hạn chế.

Vitamin B12 có chủ yếu trong cá, thịt, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa. Người ăn thuần chay cần sử dụng thực phẩm tăng cường B12 hoặc sản phẩm bổ sung theo hướng dẫn phù hợp.

Thiếu folate

Folate, còn gọi là vitamin B9, tham gia vào quá trình phân chia tế bào và sản xuất hồng cầu. Thiếu folate có thể gây thiếu máu hồng cầu to, từ đó dẫn đến mệt mỏi, yếu sức, đau đầu, hồi hộp hoặc chóng mặt.

Những người có nguy cơ thiếu folate gồm:

• Người ít ăn rau xanh và các loại đậu.
• Người uống nhiều rượu bia.
• Phụ nữ mang thai.
• Người bị kém hấp thu.
• Người đang sử dụng một số loại thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa folate.
• Người có chế độ ăn kiêng quá hạn chế.

Các thực phẩm giàu folate gồm rau lá xanh đậm, măng tây, bông cải, các loại đậu, đậu Hà Lan, trái cây họ cam và gan.

Không nên tự uống acid folic liều cao khi chưa kiểm tra vitamin B12. Folate có thể cải thiện biểu hiện thiếu máu nhưng không khắc phục tổn thương thần kinh do thiếu B12, từ đó làm tình trạng thiếu B12 bị che lấp.

Thiếu nước

Mất nước là nguyên nhân tương đối phổ biến của cảm giác choáng váng, đặc biệt khi thời tiết nóng, vận động nhiều, sốt, tiêu chảy, nôn hoặc uống không đủ nước.

Khi cơ thể thiếu dịch, thể tích tuần hoàn có thể giảm, khiến người bệnh cảm thấy lâng lâng hoặc chóng mặt, nhất là khi đứng lên đột ngột.

Một số dấu hiệu đi kèm mất nước gồm:

• Khát nhiều.
• Khô miệng.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Đi tiểu ít.
• Mệt mỏi.
• Đau đầu.
• Chóng mặt khi thay đổi tư thế.
• Tim đập nhanh trong trường hợp mất nước đáng kể.

Người làm việc ngoài trời, vận động viên, người lớn tuổi và người bị nôn hoặc tiêu chảy cần chú ý bổ sung nước. Trong trường hợp mất nhiều mồ hôi hoặc dịch tiêu hóa, cơ thể có thể cần thêm chất điện giải, không chỉ nước lọc.

Thiếu năng lượng hoặc hạ đường huyết

Bỏ bữa, ăn quá ít, nhịn ăn kéo dài hoặc vận động mạnh khi chưa ăn đủ có thể khiến đường huyết giảm và xuất hiện chóng mặt.

Các dấu hiệu có thể đi kèm gồm:

• Run tay.
• Đói cồn cào.
• Vã mồ hôi.
• Tim đập nhanh.
• Mệt lả.
• Khó tập trung.
• Cảm giác sắp ngất.

Hạ đường huyết là nguyên nhân cần đặc biệt lưu ý ở người mắc tiểu đường đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết. NHS liệt kê hạ đường huyết, mất nước và thiếu máu thiếu sắt trong những nguyên nhân thường gặp của chóng mặt.

Người khỏe mạnh thường xuyên bị choáng khi bỏ bữa nên xem lại tổng năng lượng, lượng carbohydrate, chất đạm và thời gian giữa các bữa ăn. Nếu triệu chứng tái diễn dù đã ăn uống đầy đủ, nên kiểm tra nguyên nhân khác thay vì chỉ ăn thêm đồ ngọt.

Bảng nhận biết nguyên nhân dinh dưỡng có thể liên quan đến chóng mặt

Bảng trên chỉ có giá trị định hướng. Nhiều nguyên nhân có biểu hiện giống nhau và có thể xuất hiện đồng thời.

Người hay chóng mặt nên xét nghiệm gì?

Không phải ai chóng mặt cũng cần thực hiện toàn bộ xét nghiệm. Bác sĩ sẽ căn cứ vào triệu chứng, chế độ ăn, chu kỳ kinh nguyệt, bệnh nền và thuốc đang sử dụng để lựa chọn.

Các kiểm tra có thể được cân nhắc gồm:

Đo huyết áp

Nên đo huyết áp khi ngồi hoặc nằm và sau khi đứng lên nếu chóng mặt thường xuất hiện lúc thay đổi tư thế.

Công thức máu

Công thức máu giúp đánh giá hemoglobin, hematocrit, số lượng và kích thước hồng cầu. Đây là xét nghiệm thường dùng để phát hiện thiếu máu và định hướng nguyên nhân.

Ferritin và các xét nghiệm sắt

Ferritin phản ánh lượng sắt được dự trữ trong cơ thể. Xét nghiệm này thường được kết hợp với công thức máu và các chỉ số chuyển hóa sắt khi nghi ngờ thiếu sắt.

Vitamin B12 và folate

Nên được cân nhắc nếu người bệnh ăn chay, có tê bì, đi đứng không vững, lưỡi đau, tiền sử phẫu thuật đường tiêu hóa hoặc hồng cầu có kích thước lớn.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu thêm methylmalonic acid hoặc homocysteine để làm rõ tình trạng vitamin B12 và folate.

Đường huyết

Cần kiểm tra khi chóng mặt đi kèm run tay, vã mồ hôi, đói, lú lẫn hoặc xảy ra sau khi bỏ bữa. Người bị tiểu đường nên kiểm tra đường huyết theo kế hoạch được hướng dẫn.

Tùy biểu hiện, người bệnh còn có thể cần điện tâm đồ, kiểm tra tai trong, chức năng tuyến giáp hoặc đánh giá thần kinh.

Người hay chóng mặt nên ăn gì?

Thực phẩm giàu sắt

Nguồn sắt dễ tìm gồm:

• Thịt bò và thịt nạc.
• Gan, dùng với lượng phù hợp.
• Cá và hải sản.
• Thịt gia cầm.
• Đậu lăng.
• Đậu trắng và đậu đỏ.
• Rau lá xanh.
• Hạt và trái cây khô.
• Ngũ cốc tăng cường sắt.

Sắt trong thịt, cá và hải sản thường có khả năng hấp thu tốt hơn sắt từ thực vật. Người ăn nguồn sắt thực vật nên kết hợp cùng thực phẩm giàu vitamin C.

Không nên uống trà hoặc cà phê ngay cùng bữa ăn giàu sắt nếu đang có nguy cơ thiếu sắt, bởi một số hợp chất trong đồ uống này có thể cản trở hấp thu sắt không heme.

Thực phẩm giàu vitamin B12

Vitamin B12 có trong:

• Cá.
• Thịt.
• Gia cầm.
• Trứng.
• Sữa.
• Sữa chua.
• Phô mai.
• Thực phẩm được tăng cường vitamin B12.

Người ăn thuần chay không nên chỉ dựa vào thực phẩm thực vật tự nhiên để đáp ứng vitamin B12, bởi B12 hoạt tính chủ yếu có trong thực phẩm động vật và sản phẩm được tăng cường.

Thực phẩm giàu folate

Nên bổ sung thường xuyên:

• Rau bina.
• Rau cải xanh.
• Măng tây.
• Bông cải xanh.
• Các loại đậu.
• Đậu Hà Lan.
• Cam và quýt.
• Quả bơ.
• Trứng.
• Ngũ cốc tăng cường folic acid.

Ăn đủ bữa

Người hay choáng khi đói nên tránh:

• Bỏ bữa sáng.
• Nhịn ăn quá lâu.
• Chỉ uống cà phê thay bữa.
• Ăn kiêng cắt giảm năng lượng đột ngột.
• Tập luyện nặng khi chưa ăn đủ.

Mỗi bữa nên kết hợp carbohydrate, chất đạm, rau và chất béo phù hợp để duy trì năng lượng ổn định hơn.

Uống đủ nước

Nên phân bổ nước trong cả ngày thay vì chờ đến khi khát nhiều. Nhu cầu thực tế thay đổi theo cân nặng, thời tiết, vận động và tình trạng sức khỏe.

Người mắc bệnh tim, thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.

Người chóng mặt có nên uống tảo xoắn không?

Tảo xoắn có thể được sử dụng như một phần của chế độ ăn đa dạng, nhưng không phải thuốc điều trị chóng mặt, thiếu máu hoặc rối loạn tiền đình.

Nếu chóng mặt liên quan đến thiếu sắt, vitamin B12 hoặc folate, người bệnh cần xác định mức độ thiếu hụt và nguyên nhân. Chỉ dùng tảo xoắn mà không điều chỉnh chế độ ăn hoặc điều trị theo chỉ định có thể khiến việc xử lý nguyên nhân bị chậm trễ.

Đặc biệt, không nên xem tảo xoắn thông thường là nguồn vitamin B12 thay thế cho thịt, trứng, sữa, thực phẩm tăng cường hoặc sản phẩm B12 chuyên biệt. Nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn hợp chất giống B12 trong Spirulina là pseudovitamin B12, dạng không có hoạt tính phù hợp ở người.

Người muốn bổ sung Spirulina vào khẩu phần có thể tham khảo:

• Tảo xoắn túi Spirulina 100% 2400 viên: phù hợp với nhu cầu bổ sung dinh dưỡng lâu dài và cần được dùng theo hướng dẫn trên bao bì.
• Tảo xoắn Deep Ocean Japan Algae Water Spirulina: một lựa chọn dạng viên của Japan Algae dành cho người muốn đa dạng nguồn dinh dưỡng hằng ngày.

Điểm quan trọng là không dùng tảo xoắn để thay thế bữa ăn, thuốc sắt, vitamin B12 hoặc phác đồ điều trị thiếu máu.

Kết luận

Người hay chóng mặt thiếu chất gì? Những thiếu hụt cần lưu ý nhất là sắt, vitamin B12 và folate vì chúng có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo máu. Mất nước, ăn thiếu năng lượng hoặc hạ đường huyết cũng có thể gây cảm giác choáng váng.

Tuy nhiên, chóng mặt không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu dinh dưỡng. Nếu cảm giác quay cuồng, xuất hiện khi thay đổi tư thế, kèm ù tai, tim đập bất thường hoặc triệu chứng thần kinh, nguyên nhân có thể không nằm ở chế độ ăn.

Thay vì tự mua sắt hoặc vitamin liều cao, người bị chóng mặt thường xuyên nên kiểm tra huyết áp, công thức máu, ferritin, vitamin B12, folate hoặc đường huyết theo hướng dẫn chuyên môn. Chế độ ăn đa dạng và sản phẩm bổ sung như Spirulina có thể góp phần hỗ trợ dinh dưỡng hằng ngày, nhưng không thay thế việc xác định và điều trị đúng nguyên nhân.