Cải thiện chức năng gan: 10 cách khoa học, an toàn

Cải thiện chức năng gan không chỉ nằm ở việc uống nước “mát gan” hay áp dụng một liệu trình thải độc ngắn ngày. Gan tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng như chuyển hóa dinh dưỡng, dự trữ năng lượng và xử lý rượu, thuốc cùng các chất đưa vào cơ thể.

Khi gan gặp vấn đề, việc chăm sóc cần dựa vào nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, nền tảng chung vẫn là ăn uống cân bằng, giữ cân nặng hợp lý và hạn chế yếu tố gây hại. Bài viết này của Japan Algae sẽ giúp bạn hiểu chức năng gan, nhận biết dấu hiệu bất thường và khám phá 10 cách chăm sóc gan hiệu quả.

Chức năng gan là gì? Vì sao nó lại quan trọng

Gan là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, tham gia vào quá trình chuyển hóa, tiêu hóa và dự trữ năng lượng. Cơ quan này giúp xử lý carbohydrate, protein và chất béo từ thực phẩm, đồng thời dự trữ glycogen để cung cấp năng lượng khi cơ thể cần.

Bên cạnh đó, gan còn sản xuất dịch mật hỗ trợ tiêu hóa chất béo, tổng hợp nhiều protein quan trọng, điều hòa đường huyết và cholesterol, cũng như dự trữ một số vitamin và khoáng chất. Gan cũng tham gia chuyển hóa thuốc, rượu và hỗ trợ cơ thể đào thải các chất không còn cần thiết. Sức khỏe của gan không thể đánh giá chính xác chỉ qua cảm giác mệt mỏi, nóng trong hay một chỉ số xét nghiệm riêng lẻ. Khi cần kiểm tra, bác sĩ thường xem xét kết hợp nhiều chỉ số như men gan, bilirubin và albumin để đánh giá tình trạng gan toàn diện hơn.

Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn về vai trò của cơ quan này, có thể đọc thêm bài 6 chức năng của gan. Đây là nền tảng quan trọng trước khi lựa chọn bất kỳ giải pháp chăm sóc gan nào.

Các chỉ số xét nghiệm gan nói lên điều gì?

Khi kiểm tra chức năng gan, bác sĩ thường xem xét nhiều chỉ số thay vì chỉ dựa vào men gan. Mỗi chỉ số phản ánh một phần khác nhau về tình trạng tế bào gan, đường mật và khả năng hoạt động của gan.

• ALT và AST: Hai loại men thường tăng khi tế bào gan bị tổn thương. ALT liên quan nhiều hơn đến gan, trong khi AST còn có thể tăng do vấn đề ở cơ hoặc tim.
• GGT và ALP: Các chỉ số thường được dùng để đánh giá gan và đường mật. Mức tăng bất thường có thể liên quan đến tắc mật, rượu, thuốc hoặc một số nguyên nhân khác.
• Bilirubin: Chất được tạo ra khi hồng cầu cũ bị phân hủy. Bilirubin tăng có thể gây vàng da, vàng mắt và cho thấy gan hoặc đường mật đang gặp vấn đề.
• Albumin: Một loại protein do gan sản xuất, giúp duy trì dịch trong mạch máu và vận chuyển nhiều chất trong cơ thể.
• Thời gian prothrombin: Cho biết máu đông nhanh hay chậm, từ đó giúp đánh giá khả năng gan tạo ra các yếu tố đông máu.

Vì vậy, men gan tăng không đồng nghĩa gan đã mất chức năng, và men gan giảm cũng chưa chắc cho thấy gan đã hồi phục hoàn toàn. Khi kết quả bất thường, bác sĩ có thể kết hợp thêm siêu âm, xét nghiệm viêm gan, tiền sử dùng thuốc hoặc đo độ đàn hồi gan để xác định nguyên nhân chính xác hơn.

Những nguyên nhân thường ảnh hưởng đến chức năng gan

Chức năng gan có thể bị tác động bởi nhiều yếu tố:

• Uống rượu bia thường xuyên hoặc với lượng lớn.
• Thừa cân, béo phì và mỡ nội tạng.
• Tiểu đường type 2.
• Rối loạn cholesterol và triglyceride.
• Viêm gan virus B, C.
• Sử dụng thuốc sai liều hoặc phối hợp nhiều thuốc.
• Dùng thảo dược, thực phẩm bổ sung không rõ thành phần.
• Tiếp xúc với hóa chất hoặc độc chất.
• Bệnh tự miễn, bệnh đường mật hoặc bệnh di truyền.

Bệnh gan thường tiến triển âm thầm. Người không uống rượu, không thừa cân hoặc không có biểu hiện rõ ràng vẫn có thể gặp vấn đề về gan. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ không nên chờ đến khi đau vùng gan hoặc vàng da mới kiểm tra.

10 cách cải thiện chức năng gan an toàn và bền vững

Xác định nguyên nhân trước khi tìm cách “bổ gan”

Không có một biện pháp chung phù hợp để cải thiện chức năng gan. Men gan tăng có thể xuất phát từ rượu bia, gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, thuốc, thảo dược, bệnh đường mật hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Nếu kết quả xét nghiệm bất thường, bác sĩ có thể xem xét:

• ALT, AST, GGT, ALP.
• Bilirubin, albumin và đông máu.
• Đường huyết và mỡ máu.
• Xét nghiệm viêm gan B, C.
• Siêu âm bụng.
• Đo độ đàn hồi hoặc mức độ xơ hóa gan.
• Danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

Xác định đúng nguyên nhân giúp tránh tình trạng dùng nhiều sản phẩm hỗ trợ nhưng bỏ qua bệnh cần được điều trị.

Ngừng hoặc giảm tối đa rượu bia

Rượu được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Uống rượu thường xuyên có thể góp phần gây tích tụ mỡ, viêm và tổn thương tế bào gan.

Người đang có men gan cao, gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ hóa hoặc xơ gan không nên tự cho rằng một lượng nhỏ rượu là an toàn. Mức độ phù hợp cần được trao đổi với bác sĩ; người mắc xơ gan thường được khuyến nghị ngừng hoàn toàn đồ uống có cồn. 

Ngoài bia, rượu mạnh và rượu vang, cần chú ý đến:

• Cocktail.
• Rượu ngâm thảo dược.
• Rượu thuốc.
• Đồ uống lên men có cồn.
• Bánh hoặc món ăn sử dụng lượng cồn đáng kể.

“Rượu thuốc” vẫn chứa cồn và không trở thành sản phẩm an toàn cho gan chỉ vì được ngâm cùng dược liệu.

Giảm cân từ từ nếu đang thừa cân hoặc béo phì

Gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa hiện được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, viết tắt là MASLD.

Với người thừa cân hoặc béo phì mắc MASLD, giảm cân có kiểm soát có thể góp phần giảm lượng mỡ trong gan, tình trạng viêm và nguy cơ tiến triển xơ hóa. AASLD ghi nhận mức giảm khoảng 5–10% cân nặng có liên quan đến những cải thiện đáng kể ở một số người bệnh. 

Mục tiêu giảm cân nên được thực hiện bằng cách:

• Giảm năng lượng dư thừa trong khẩu phần.
• Hạn chế đồ uống có đường.
• Kiểm soát kích thước bữa ăn.
• Tăng rau và protein phù hợp.
• Vận động đều đặn.
• Theo dõi cân nặng theo tuần thay vì cân nhiều lần trong ngày.

Không nên nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân cấp tốc. Người mắc xơ gan, suy dinh dưỡng hoặc mất khối cơ cần kế hoạch riêng và không nên tự áp dụng chế độ giảm cân thông thường. Nếu cần khung ăn uống nhẹ nhàng hơn, bạn có thể xem tháp dinh dưỡng cho người giảm cân.

Xây dựng bữa ăn theo kiểu Địa Trung Hải

Không có một thực phẩm riêng lẻ nào có thể giúp gan khỏe lên ngay lập tức. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn cân bằng trong thời gian dài.

Bạn nên ưu tiên rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt, cá và dầu thực vật. Đồng thời, hãy hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thịt nhiều mỡ và các món chứa nhiều chất béo bão hòa.

Hạn chế đường bổ sung và đồ uống nhiều đường

Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, nước ép đóng chai và cà phê nhiều sữa đặc có thể cung cấp lượng đường lớn nhưng không giúp no lâu. Dùng thường xuyên dễ làm tăng năng lượng nạp vào và gây bất lợi cho người bị gan nhiễm mỡ.

Bạn nên hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo, kem, ngũ cốc tẩm đường và sữa chua uống nhiều đường. Thay vào đó, hãy ưu tiên nước lọc, trà không đường, cà phê ít đường và trái cây nguyên quả.

Chọn chất béo tốt hơn

Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi chế độ ăn. Điều quan trọng là giảm thịt nhiều mỡ, da gia cầm, đồ chiên, thức ăn nhanh, bơ động vật và thịt chế biến sẵn.

Bạn có thể thay bằng cá, dầu thực vật, quả bơ, các loại hạt, đậu phụ và các loại đậu. Cách thay đổi này giúp bữa ăn cân bằng hơn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng, mỡ máu.

Kết hợp vận động tim mạch và tập sức mạnh

Vận động đều đặn giúp cơ thể sử dụng năng lượng tốt hơn, kiểm soát cân nặng và hỗ trợ giảm lượng mỡ tích tụ trong gan.

Bạn có thể lựa chọn đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, chạy nhẹ hoặc khiêu vũ, kết hợp với tập kháng lực và các bài tập dùng trọng lượng cơ thể. Người ít vận động nên bắt đầu từ 10–15 phút mỗi ngày rồi tăng dần.

Nếu có bệnh tim mạch, xơ gan, khó thở hoặc thể trạng yếu, bạn nên hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ tập luyện.

Dùng thuốc đúng liều và kiểm tra thành phần

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến gan nếu dùng quá liều, dùng sai hướng dẫn hoặc kết hợp với rượu bia. Paracetamol có trong nhiều loại thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc cảm, nên việc sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc có thể khiến tổng liều vượt mức an toàn.

Để hạn chế rủi ro, bạn nên:

• Đọc kỹ tên hoạt chất trên nhãn.
• Không tự tăng liều hoặc dùng nhiều thuốc có cùng thành phần.
• Thông báo cho bác sĩ về các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
• Không tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính.

Thận trọng với sản phẩm giải độc gan

Gan không thể được làm sạch nhanh chóng bằng nước ép, nhịn ăn, thuốc xổ hay trà thải độc. Những phương pháp này không xử lý được nguyên nhân gây tổn thương gan và còn có thể gây mất nước, thiếu dinh dưỡng hoặc tương tác với thuốc.

Sản phẩm thảo dược cũng không phải lúc nào cũng an toàn. Trước khi sử dụng, bạn nên kiểm tra rõ thành phần, hàm lượng, nguồn gốc, hướng dẫn dùng và các cảnh báo liên quan. Người đang có bệnh gan hoặc dùng thuốc điều trị nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.

Chủ động phòng ngừa viêm gan virus

Bảo vệ gan không chỉ nằm ở chế độ ăn uống. Viêm gan virus có thể tiến triển âm thầm và gây tổn thương gan kéo dài nếu không được phát hiện, phòng ngừa hoặc điều trị đúng cách.

Bạn nên kiểm tra tình trạng tiêm vaccine viêm gan B, xét nghiệm khi thuộc nhóm nguy cơ và tránh dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải hoặc các dụng cụ có thể dính máu. Khi xăm, làm móng hoặc thực hiện thủ thuật, cần lựa chọn cơ sở bảo đảm vệ sinh và vô khuẩn. Người đang mắc bệnh gan mạn tính nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn về xét nghiệm và tiêm vaccine viêm gan A, B phù hợp.

Ăn gì để cải thiện chức năng gan

Những nhóm thực phẩm dưới đây có thể góp phần xây dựng chế độ ăn tốt cho gan và sức khỏe chuyển hóa.

Người mắc gan nhiễm mỡ nên chú ý đến tổng năng lượng và kích thước khẩu phần. Một thực phẩm tốt cho sức khỏe vẫn có thể gây dư năng lượng nếu sử dụng quá nhiều.

Những thực phẩm và đồ uống nên hạn chế

Để bảo vệ gan và cải thiện chứng năng gan , nên giảm:

• Rượu bia.
• Nước ngọt, trà sữa và nước tăng lực.
• Bánh kẹo, kem và món tráng miệng nhiều đường.
• Thức ăn nhanh.
• Món chiên ngập dầu.
• Thịt mỡ và thịt chế biến.
• Thực phẩm quá mặn.
• Nước ép pha đường.
• Thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc.
• Thực phẩm sống hoặc chưa chín kỹ nếu đang mắc xơ gan.

Người bị xơ gan có nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn từ hải sản, cá, thịt sống hoặc sữa chưa tiệt trùng. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu hạn chế natri nếu người bệnh có phù hoặc cổ trướng. (NIDDK)

Tảo xoắn Spirulina có giúp cải thiện chức năng gan không?

Spirulina cung cấp đạm thực vật cùng một số vitamin, khoáng chất và hợp chất tự nhiên. Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy tảo xoắn có thể hỗ trợ cải thiện một vài chỉ số chuyển hóa và men gan ở người gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, bằng chứng hiện còn hạn chế nên không thể xem Spirulina là phương pháp điều trị bệnh gan.

Tảo xoắn chỉ nên được sử dụng như nguồn dinh dưỡng bổ sung, không thay thế thuốc, chế độ ăn, vận động hoặc điều trị viêm gan và gan nhiễm mỡ. Tảo xoắn Spirulina 100% 2400 viên và Deep Ocean Water Spirulina của Japan Algae có thể được cân nhắc trong khẩu phần đa dạng khi dùng đúng hướng dẫn.

Người có bệnh gan, bệnh thận, bệnh tự miễn, đang mang thai hoặc sử dụng thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.