Bán thực phẩm chức năng có cần giấy phép không là câu hỏi mà rất nhiều người từ chủ cửa hàng thuốc, đại lý phân phối cho đến người bán hàng online đều đặt ra khi mới bắt đầu kinh doanh. Và câu trả lời là: Có, bắt buộc phải có giấy phép và không có ngoại lệ nào được miễn hoàn toàn.
Điều khác nhau giữa các trường hợp không phải là “có cần hay không” mà là cần loại giấy phép nào, miễn được giấy gì và quy trình ra sao tùy theo hình thức kinh doanh của bạn. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ từng trường hợp cụ thể kèm mức xử phạt nếu kinh doanh khi chưa đủ điều kiện pháp lý để bạn không bị bất ngờ.
Bán thực phẩm chức năng có cần giấy phép không?
Về mặt pháp lý, thực phẩm chức năng là ngành kinh doanh có điều kiện theo Luật An toàn thực phẩm 2010 và Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Điều đó có nghĩa là: bán thực phẩm chức năng bắt buộc cần giấy phép kinh doanh, nhưng loại giấy phép cụ thể sẽ khác nhau tùy trường hợp.
Cụ thể, pháp luật hiện hành quy định ba nhóm giấy tờ chính mà người kinh doanh thực phẩm chức năng có thể cần đến:
- Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh: bắt buộc với mọi trường hợp.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Giấy ATTP): bắt buộc, trừ một số trường hợp được miễn.
- Giấy xác nhận công bố sản phẩm: bắt buộc nếu sản phẩm chưa được nhà sản xuất/nhập khẩu công bố trước đó.
Ngay cả khi bạn chỉ bán lại sản phẩm của người khác, bạn vẫn phải có Giấy đăng ký kinh doanh và trong nhiều trường hợp cả Giấy ATTP. Chỉ có giấy công bố sản phẩm là bạn có thể dựa vào hồ sơ của nhà sản xuất thay vì tự làm riêng.
3 Trường hợp được miễn một số giấy phép khi bán thực phẩm chức năng
Không phải ai bán thực phẩm chức năng cũng phải trải qua toàn bộ quy trình xin phép như nhau. Nghị định 15/2018/NĐ-CP và Thông tư 43/2014/TT-BYT có quy định một số trường hợp được miễn hoặc rút gọn thủ tục. Đây là điều mà các bài viết thông thường ít đề cập rõ ràng.
Trường hợp 1: Hộ kinh doanh nhỏ lẻ phân phối sản phẩm đã có đầy đủ hồ sơ công bố
Nếu bạn là đại lý hoặc điểm bán lẻ, chỉ phân phối lại sản phẩm mà nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu đã hoàn tất công bố sản phẩm trước đó, bạn không cần thực hiện lại thủ tục công bố sản phẩm cho chính mình. Điều kiện là: sản phẩm vẫn giữ nguyên bao bì, nhãn mác gốc; bạn không gia công, sang chiết hay thay đổi bất kỳ thành phần nào.
Trong trường hợp này, bạn chỉ cần đảm bảo: Giấy đăng ký kinh doanh hợp lệ và Giấy ATTP (nếu không thuộc diện miễn theo quy mô). Nhà sản xuất/nhập khẩu chịu trách nhiệm pháp lý về chất lượng và tính hợp lệ của sản phẩm.
Trường hợp 2: Cơ sở bán lẻ sản phẩm bao gói sẵn, không chế biến tại chỗ
Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, một số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, thay vào đó chỉ cần ký cam kết đảm bảo ATTP với cơ quan địa phương. Điều kiện để được miễn bao gồm:
- Không trực tiếp sản xuất, chế biến, sang chiết sản phẩm tại cơ sở.
- Chỉ bán hàng hóa bao gói sẵn, có nhãn mác đầy đủ theo quy định.
- Diện tích kinh doanh nhỏ theo tiêu chí của địa phương (cần xác minh tại Chi cục ATVSTP tỉnh/thành phố).
Trường hợp 3: Kinh doanh thực phẩm chức năng qua sàn thương mại điện tử có giấy phép
Người bán hàng qua các sàn như Shopee, Lazada, TikTok Shop đã được cấp phép hoạt động sẽ không cần xin riêng giấy phép kinh doanh thương mại điện tử vì trách nhiệm pháp lý thuộc về sàn. Tuy nhiên, bạn vẫn cần đầy đủ:
- Giấy đăng ký kinh doanh cá nhân hoặc hộ kinh doanh.
- Sản phẩm phải có công bố hợp lệ, không được tự ý đổi tên, mô tả sai công dụng so với hồ sơ công bố.
- Không được quảng cáo các công dụng vượt quá nội dung đã được cơ quan nhà nước xác nhận.
Tóm lại: ngay cả trong 3 trường hợp được ‘miễn’ nêu trên, bạn vẫn cần ít nhất một loại giấy tờ. Không có trường hợp nào được phép bán thực phẩm chức năng có cần giấy phép mà hoàn toàn không cần bất kỳ thủ tục pháp lý nào.
Những ai bắt buộc phải có giấy phép?
Nhà sản xuất thực phẩm chức năng trong nước
Nếu bạn tự sản xuất sản phẩm từ việc phối trộn nguyên liệu, đóng gói, dán nhãn, bạn bắt buộc phải có đầy đủ: Giấy đăng ký kinh doanh, Giấy ATTP cho cơ sở sản xuất, Công bố sản phẩm và Phiếu kiểm nghiệm từ phòng lab được Bộ Y tế chỉ định. Không có ngoại lệ nào áp dụng cho nhóm này.
Đơn vị nhập khẩu thực phẩm chức năng
Nhập khẩu thực phẩm chức năng là hoạt động được kiểm soát chặt chẽ nhất. Ngoài các giấy tờ thông thường, bạn còn cần Giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS) từ nước xuất xứ và phải thực hiện kiểm tra chất lượng từng lô hàng tại cửa khẩu. Đây cũng là nhóm chịu chi phí pháp lý cao nhất.
Doanh nghiệp phân phối quy mô lớn, ký hợp đồng đại lý chính thức
Loại hình này thường phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý như một doanh nghiệp, bao gồm cả Giấy ATTP và lưu trữ đầy đủ hồ sơ truy xuất nguồn gốc cho từng lô hàng.
Người bán online có doanh thu thường xuyên, quy mô lớn
Nhiều người lầm tưởng rằng bán trên mạng xã hội hay livestream thì không cần giấy phép. Thực tế, cơ quan chức năng ngày càng tăng cường kiểm tra kinh doanh online, đặc biệt với thực phẩm chức năng.
Bán thực phẩm chức năng không có giấy phép bị xử lý như thế nào?
Kinh doanh thực phẩm chức năng khi chưa đủ điều kiện pháp lý có thể bị xử phạt tùy theo từng hành vi vi phạm. Người bán có thể bị phạt vì không đăng ký kinh doanh, không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, bán sản phẩm chưa công bố hoặc quảng cáo sai công dụng sản phẩm.
Không đăng ký kinh doanh
Nếu cá nhân, hộ gia đình thuộc diện phải đăng ký hộ kinh doanh nhưng vẫn bán thực phẩm chức năng mà chưa đăng ký, mức phạt có thể từ 5.000.000 – 10.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc thực hiện thủ tục đăng ký hộ kinh doanh theo quy định.
Không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm
Với cơ sở thuộc diện bắt buộc phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm nhưng vẫn hoạt động khi chưa được cấp giấy, mức phạt có thể từ 30.000.000 – 40.000.000 đồng.
Riêng trường hợp sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhưng không có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt yêu cầu GMP, mức phạt có thể từ 40.000.000 – 60.000.000 đồng.
Bán sản phẩm chưa công bố hoặc hồ sơ công bố không hợp lệ
Thực phẩm chức năng trước khi lưu thông trên thị trường cần có hồ sơ công bố hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm theo quy định. Nếu sản phẩm chưa có hồ sơ hợp lệ, người kinh doanh có thể bị xử phạt, đồng thời bị buộc thu hồi, tái chế, chuyển mục đích sử dụng hoặc tiêu hủy sản phẩm vi phạm tùy từng trường hợp.
Ngoài ra, nếu sản phẩm lưu thông không phù hợp với nội dung đã công bố, mức phạt có thể được tính theo giá trị hàng hóa vi phạm đã tiêu thụ.
Quảng cáo sai công dụng thực phẩm chức năng
Thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Vì vậy, nếu quảng cáo sản phẩm gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc, mô tả khả năng điều trị bệnh hoặc cam kết hiệu quả vượt quá hồ sơ được công bố, người vi phạm có thể bị phạt từ 20.000.000 – 30.000.000 đồng đối với cá nhân. Với tổ chức vi phạm, mức phạt có thể cao hơn.
Bên cạnh phạt tiền, nội dung quảng cáo sai còn có thể bị buộc tháo gỡ, cải chính thông tin và ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu.
Trường hợp vi phạm nghiêm trọng
Nếu hành vi vi phạm liên quan đến hàng giả, sản phẩm kém chất lượng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng hoặc tái phạm nhiều lần, người kinh doanh có thể không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Tóm lại, bán thực phẩm chức năng khi chưa đủ giấy phép không chỉ khiến người kinh doanh bị phạt tiền mà còn có nguy cơ bị thu hồi hàng hóa, đình chỉ hoạt động và mất uy tín kinh doanh. Vì vậy, trước khi bán hoặc phân phối thực phẩm chức năng, cần kiểm tra kỹ giấy đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, hồ sơ công bố sản phẩm và toàn bộ nội dung quảng cáo.
Phân phối thực phẩm chức năng – Chọn sản phẩm đã hoàn thiện pháp lý để giảm rủi ro
Một trong những cách để rút ngắn quy trình pháp lý là lựa chọn phân phối sản phẩm của thương hiệu uy tín, đã hoàn tất đầy đủ hồ sơ công bố và kiểm nghiệm tại Việt Nam. Khi đó, bạn không cần tự thực hiện lại bước công bố sản phẩm vì đây vốn là bước tốn thời gian và chi phí nhất trong toàn bộ quy trình.
Japan Algae – Giải pháp phân phối tảo xoắn Spirulina đã hoàn thiện pháp lý tại Việt Nam
Nếu bạn đang muốn kinh doanh thực phẩm chức năng nhưng lo ngại các thủ tục pháp lý phức tạp, việc lựa chọn một sản phẩm đã hoàn thiện đầy đủ hồ sơ công bố, kiểm nghiệm và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng là hướng đi an toàn hơn.
Japan Algae là thương hiệu tảo xoắn Spirulina đến từ Nhật Bản, được phát triển từ năm 1980 tại Tokyo. Sản phẩm được nuôi trồng từ nguồn nước biển sâu tinh khiết, trải qua quy trình kiểm định nghiêm ngặt và đã hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết để phân phối tại thị trường Việt Nam.
Điều này giúp đại lý phân phối Japan Algae giảm đáng kể rủi ro khi bắt đầu kinh doanh. Thay vì phải tự xử lý hồ sơ công bố, kiểm nghiệm sản phẩm hay mất nhiều thời gian chuẩn bị giấy tờ, bạn có thể tập trung vào hoạt động bán hàng, xây dựng khách hàng và phát triển hệ thống phân phối.
Với sản phẩm chất lượng, hồ sơ pháp lý rõ ràng và chính sách đại lý minh bạch, Japan Algae là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn bắt đầu kinh doanh thực phẩm chức năng theo hướng bài bản, an toàn và lâu dài.
